เมื่อเร็วเจ็บป่วยก็ต้องไปหาหมอเพื่อให้หมอตรวจรักษาอาการว่าเป็นอะไร แต่ในสมัยนี้ทางการแพทย์ได้พัฒนาขึ้น มีการผลิตยาที่สามารถซื้อใช้ด้วยตนเองเพียงแค่ปรึกษาเภสัชกรที่ร้านขายยาก็ใช้ได้แล้ว แต่บางคนรู้สึกว่าการไปหาหมอเป็นเรื่องที่ยุ่งยากมาก จึงไปซื้อยามาใช้เองแล้วใช้แบบผิดทำให้เกิดอันตรายตามมา วันนี้มาดูถึงอันตรายจากการใช้ยา เพื่อใช้ในการระมัดระวังการใช้ยาของเราต่อไป 

1.การใช้ยาเกินขนาด (Overdosage toxicity) เช่น

– กินแอสไพริน  ขนาดมาก ๆ ทำให้เกิดภาวะเลือดเป็นกรด (acidosis) ถึงตายได้

    – กินพาราเซตามอลขนาดมาก ๆ อาจทำลายตับ เกิดภาวะตับวายเฉียบพลันถึงตายได้

    – กินฟีโนบาร์บิทาล  ขนาดมาก ๆ ทำให้กดศูนย์ควบคุมการหายใจ ผู้ป่วยหยุดหายใจถึงตายได้

  – กินยารักษาเบาหวานมากเกิน อาจทำให้เกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำเกินไปจนเป็นลม ถึงตายได้

2.ผลข้างเคียงของยา (Side effect) ยาทุกตัวจะมีผลที่ไม่เป็นคุณหรือเป็นโทษ อยู่ควบคู่กับประโยชน์ของมันเสมอ เช่น

– ทำให้ระคายเคืองต่อกระเพาะ (กัดกระเพาะ) เป็นโรคกระเพาะ

    – ทำให้หูหนวก เสียการทรงตัว หรือเป็นพิษต่อไต ทำให้เกิดภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ (Agranulocytosis) 

    – ทำให้เป็นโรคโลหิตจางอะพลาสติก 

    – ทำให้มีพิษต่อตับ 

    – ทำให้มีพิษต่อประสาทตา 

    – ทำให้ฟันเหลืองดำ ข้อที่ควรระวังอย่างยิ่งคือ ผลที่มีต่อเด็กเล็ก และทารกในครรภ์มารดา

3.การแพ้ยา (Drug allergy หรือ Drug hypersensitivity) 

4.การดื้อยา (Drug resistance) มักจะเกิดกับยาปฏิชีวนะที่ใช้กันอย่างผิด ๆ  ยาปฏิชีวนะ

5.การใช้ยาในทางที่ผิดและการติดยา (Drug abuse และ Drug dependence) เช่น

    – การติดยามอร์ฟีน, เฮโรอีน, ยากระตุ้นประสาท-แอมฟีตามีน 

   – การใช้ยาปฏิชีวนะเป็นยาลดไข้

    – การใช้สเตอรอยด์เป็นยาลดไข้ หรือยาอ้วน

    – การใช้เอฟีดรีน  หรือแอมฟีตามีน เป็นยาขยัน

    – การใช้ผงน้ำตาลเกลือแร่ (ORS) เป็นบำรุงร่างกาย

6.ปฏิกิริยาต่อกันของยา (Drug interaction) จะเกิดขึ้นเมื่อให้ยาเข้าไปในร่างกายมากกว่า 2 ตัวขึ้นไปพร้อมกัน ซึ่งอาจจะเสริมฤทธิ์กัน ทำให้มีผลในการรักษามากขึ้น หรือทำให้ฤทธิ์ยาแรงขึ้น หรือต้านฤทธิ์กัน ทำให้ผลการรักษาลดน้อยลงไป เช่น

    – แอลกอฮอล์ (เหล้า, เบียร์) ถ้ากินพร้อมกับยานอนหลับ, ยาแก้แพ้ จะช่วยเสริมฤทธิ์การนอนหลับมากขึ้น

    – แอลกอฮอล์ ถ้ากินพร้อมกับแอสไพริน จะเสริมฤทธิ์การระคายเคืองต่อกระเพาะอาหาร

    – อีริโทรไมซิน  ถ้ากินพร้อมกับทีโอฟิลลีน  จะทำให้ระดับของยาชนิดหลังในกระแสเลือดสูงขึ้น

    – อีริโทรไมซิน หรือยารักษาเชื้อราถ้ากินร่วมกับยาแก้แพ้-เทอร์เฟนาดีน จะทำให้ระดับยาเทอร์เฟนาดีนในเลือดสูงขึ้น ทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือหยุดเต้นเป็นอันตรายได้

การตอบสนองต่อยาในคนที่มีความผิดปกติทางกรรมพันธุ์ เช่น คนที่มีภาวะพร่องเอนไชม์จี-6-พีดี ซึ่งเกิดจากกรรมพันธุ์ ถ้ากินแอสไพริน ซัลฟา คลอแรมเฟนิคอล  ฟูราโซลิโดน พีเอเอส  ควินิน ไพรมาควีน หรือไทอาเซตาโซน อาจทำให้เกิดโลหิตจางจากเม็ดเลือดแดงแตก ได้ คนที่เป็นโรคเก๊าท์  ถ้ากินไทอาไซด์  หรือแอลกอฮอล์ (เหล้า เบียร์) ก็อาจทำให้โรคกำเริบได้ คนที่เป็นเบาหวาน  ถ้ากินสเตอรอยด์  ไทอาไซด์  หรือยาเม็ดคุมกำเนิด ก็อาจทำให้น้ำตาลในเลือดสูงได้